Interpunkcja

Zasady ortografii i interpunkcji ustala Rada Języka Polskiego powołana przez Prezydium Polskiej Akademii Nauk w 1996 r. Zgodnie z wytycznymi RJP oceniane są także matury. Każdy uczeń od szkoły podstawowej, uczy się zasad ortografii i interpunkcji. Warto wiedzę tę ugruntować, poznając w sumie krótką listę najczęściej popełnianych błędów interpunkcyjnych.

Objaśnienia do zasad: ZI – znak interpunkcyjny; (!) oznacza przykłady błędów; nawias kwadratowy ze ZI sygnalizuje błędne zastosowanie znaku, natomiast nawias kwadratowy „pusty” – brak danego ZI. Przykładowo: [,] – niepoprawnie postawiony przecinek, [.] – niepoprawnie postawiona kropka, [ ] – brak wymienionego ZI.

Rażące błędy interpunkcyjne

Drugorzędne błędy interpunkcyjne

  1. Postawienie jakiegokolwiek ZI na początku wiersza.
  2. Brak ZI (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego.
  3. Pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio:
  • (!) On idzie do kina [ ] ja zostaję w domu.
  • (!) Nie uważał na lekcji [ ] teraz ma za dużo pracy.
  1. Pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną:
  • (!) Idź tam [ ] dokąd ci każą.
  • (!) Nie wiem [ ] co robić.
  • (!) Ponieważ jest chory [ ] pozostał w domu.
  • (!) Dostał rower [ ] o jakim marzył.
  1. Pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy:
  • (!) Szedł [ ] kulejąc.
  • (!) Męczysz wzrok [ ] patrząc z bliska w telewizor.
  • (!) Odpocząwszy [ ] zabrał się do pracy.
  1. Pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym):
  • (!) Auto [ ] które oglądał, było za drogie.
  • (!) Auto [ ] które oglądał [ ] było za drogie.
  1. W wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak; więc, dlatego; czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz; albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami.
  • (!) Miłe złego początki [ ] lecz koniec żałosny.
  • (!) Ma zbyt mało czasu [ ] więc się spieszy.
  • (!) Przyjdę jutro [ ] czyli oczekuj mnie w sobotę.
  • (!) Robi błędy [,] i nie przyznaje się do nich.
  • (!) Nie napisał pracy [,] ani nie odpoczął.
  • (!) Wyjedzie pojutrze [,] albo dopiero ruszy w przyszłym tygodniu.
  • (!) Ubiera się skromnie [ ] ale elegancko.
  • (!) Pisze piórem [,] i długopisem.
  1. Pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym:
  • (!) Jest mądrzejszy [ ] niż myślałem.
  1. Postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę; także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia:
  • (!) np[:], prof[;], itd[,], zamiast: np., prof., itd.
  • (!) nr[:], wg[;], dr[,], zamiast: nr, wg, dr
  1. Brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia:
  • (!) np[ ] prof[ ] cdn[ ], zamiast: np., prof., cdn.
  • (!) mgr[.], nr[.], wg[.], zł[.], sin[.], zamiast: mgr, nr, wg, zł, sin
  1. Brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak przecinka między składnikami powtórzonymi:
  • (!) Polacy[ ] Niemcy[ ] Ukraińcy poznają się coraz lepiej.
  • (!) Kupiła w sklepie mąkę[ ] cukier oraz inne produkty.
  • (!) Ona jest piękna[ ] fascynująca[ ] niedostępna.
  • (!) Pracowity[ ] spokojny uczeń powinien być lubiany.
  • (!) Opowiadała o wszystkim długo[ ] długo.
  • (!) Złapał wielką[ ] wielką rybę.
  1. Brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów:
  • (!) Pamiętamy zalecenie Mickiewicza[ ] „Mierz siły na zamiary”.
  • (!) Adam Asnyk słusznie zauważył[ ] „Tacy poeci, jaka jest publiczność!”.
  1. Brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą czy cudzysłowem):
  • (!) Kilkakrotnie czytał powieści Sienkiewicza[ ] Potop, Ogniem i mieczem, Pana Wołodyjowskiego, Krzyżaków.
  • (!) Wyraz[ ] nauka jest wyrazem polskim, a nie obcym.
  1. Brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone. Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki.
  • (!) Twoje dowcipy[ ] wybacz[ ] wcale mnie nie bawią.
  • (!) Nasza szkoła[ ] ta nowa[ ] jest najładniejsza w mieście.
  1. Brak myślników (lub myślnika), wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych.
  • (!) O ile chodzi o pochodzenie wyrazu chłop[ ] pisze Witold Doroszewski[ ] to pierwotnie była to nazwa człowieka niewolnego.
  • (!) Litwo, uroczy kraju, kochanko Polaków[ ] pisał Stanisław Wyspiański.
  1. Brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą):
  • (!) Przeczytał artykuł Adama Grzeszaka pt. [ ] Iwan i gazrurka[ ], zamieszczony w [ ] Polityce[ ].
  • (!) [ ] Piłeś, nie jedź! Jedziesz, nie pij![ ] – to hasło obowiązujące każdego kierowcę.
  1. Błędy w zastosowaniu średnika, myślnika, wielokropka, cudzysłowu, nawiasu, dwukropka – niewymienione wśród błędów rażących.
  2. Brak wielokropka na końcu wypowiedzenia, wyrażenia lub wyrazu.
  3. Błędy w stawianiu ZI na końcu takiego wypowiedzenia, po którym powinny (mogą) wystąpić dwa różne znaki, np. pytajnik i wykrzyknik, nawias i znaki emocjonalno-znaczeniowe (pytajnik, wykrzyknik, wielokropek), nawias i znaki dzielące (przecinek, średnik, myślnik, kropka), cudzysłów i kropka.
  4. Pominięcie przecinka przed powtórzonym spójnikiem (w wypowiedzeniu złożonym lub w wypowiedzeniu pojedynczym):
  • (!) Albo odrobisz lekcje[ ] albo będziesz miał kłopoty w szkole.
  • (!) Chce dostać i rower[ ] i komputer.
  1. Pominięcie drugiego przecinka w wypowiedzeniu z członem wplecionym (wtrąconym):
  • (!) Ławka, na której siedział[ ] zaraz się zepsuła.
  • (!) Kilkoro uczniów, np. Magda, Janek i Marek[ ] zachowywało się nieznośnie.
  1. Pominięcie przecinka w pytaniach rozłącznych z powtórzoną partykułą czy albo postawienie przecinka w takiej konstrukcji przed pojedynczym czy:
  • (!) Czy iść do szkoły[ ] czy zostać w domu?
  • (!) Iść do szkoły[,] czy zostać w domu?
  1. Postawienie przecinka przed powtórzonym spójnikiem współrzędnym w wypowiedzeniu, w którym spójnik taki występuje między członami nierównorzędnymi (dwa zdania i dwie części zdania):
  • (!) Chwycił karabin i wystrzelił szybko[,] i celnie.
  • (!) Zostaniemy po południu w domu lub pójdziemy do kina[,] lub do cyrku.
  1. Postawienie przecinka w porównaniach (wyrażeniach porównawczych) – przed wyrazem jak (jakby, niby, niż itp.):
  • (!) On jest zdrów[,] jak rydz.
  • (!) Magda jest zdolniejsza[,] niż Piotr.
  1. Błędy interpunkcyjne w różnego typu dopowiedzeniach, wtrąceniach, użyciach wołacza.
  2. Pominięcie kropki po inicjałach:
  • (!) J[ ] P[ ], K[ ] R[ ]
  1. Błędne zastosowanie kropki w wyliczeniach, w tytułach książek, czasopism, rozdziałów itp.
  2. Postawienie znaku zapytania na końcu wypowiedzenia złożonego podrzędnie, w którym zdaniem pytającym jest część podrzędna (i to bez względu na szyk obu części składowych). Na końcu wypowiedzenia powinna tu stać kropka.
  • (!) Wiemy, jak to mamy zapisać[?]
  • (!) Jak to trzeba było zapisać, nikt dokładnie nie wiedział[?]
  1. Błędne zapisy skrótów podwojonych i wieloliterowych:
  • (!) pp p.p. – zamiast: pp. (= państwo)
  • (!) oo o.o. – zamiast: oo. (= ojcowie, np. jezuici)
  • (!) dr.dr. prof prof – zamiast: dr dr (= doktorowie), prof.prof. (= profesorowie)
  1. Błędne zapisy daty oraz wyrażeń typu: przed naszą erą, naszej ery, Anno Domini.
  2. Błędne zapisy liczebników porządkowych oznaczonych cyfrą.
  3. Postawienie kropki po literach w skrótowcach zapisywanych wielkimi literami:
  • (!) U.W., P.A.N., zamiast: UW, PAN (= Uniwersytet Warszawski, Polska Akademia Nauk)

Źródło: Rada Języka Polskiego, Klasyfikacja błędów interpunkcyjnych, [red.] Jerzy Podracki [w:] rjp.pan.pl, 04.08.2017.

Dodaj komentarz